home contact
Voorgeschiedenis
Het ruimere kader in Woerden
Aanleiding opgravingen
Romeins castellum
Het landschap
Ontdekking van het schip
Toevalsvondst?
Eerdere Romeinse scheepswrakken in Woerden
Eerdere Romeinse scheepswrakken in Woerden
Al eerder zijn scheepswrakken uit de Romeinse tijd in Woerden naar boven gekomen. Aan de hand van hun ligging kunnen de globale waterlopen uit die tijd worden vastgesteld. Met de scheepsvondst van de 'Woerden 7' komt het totaal aantal Romeinse schepen in de gemeente Woerden op zes. Vanwege een dubbeltelling in de internationale scheepsdatabank NAVIS, heet het nieuwste schip echter 'Woerden 7'.
De vondstlocaties van de Romeinse scheepswrakken in Woerden.
[kaart: Hazenberg Archeologie Leiden/Martijn Smits]
Woerden 1
De 'Woerden 1' is een vrachtschip dat in 1978 werd gevonden bij het St.Jozefspensionaat aan de Groenendaal. Het is gezonken terwijl de lading nog aan boord was. Die bestond uit graan waarvan op basis van de zaden van akkeronkruiden kon worden vastgesteld dat het oorspronkelijk afkomstig was van de vruchtbare lössgronden in Zuid-België. Van het schip is ongeveer 7 m lengte opgegraven, van de voorkant van boeg tot aan het gedeelte waar de mast heeft gestaan. Van het achterschip kon nog een klein deel worden geborgen, net groot genoeg om vast te kunnen stellen dat op de spanten een laadvloer heeft bestaan. Het overige deel van de 'Woerden 1' ligt nog steeds in de bodem onder een met bomen begroeid plein. De breedte van het schip bedroeg ter hoogte van de mastbank ongeveer 3 meter. Op basis van andere vrachtschepen van het type Zwammerdam, mag worden aangenomen dat de 'Woerden 1' ongeveer 25 meter lang is geweest.
Het graanschip 'Woerden 1' [Foto: Radboud Universiteit Nijmegen]
Het bouwhout van het schip is dendrochronologisch gedateerd in 169 na Chr. Aan boord bevond zich vondstmateriaal uit het laatste kwart van de 2e eeuw (Dragendorff 32, Ludovici Sa, Niederbieber 104 en Dragendorff 45), zodat ervan wordt uitgegaan dat de 'Woerden 1' aan het begin van de 3e eeuw is gezonken en vervolgens is gebruikt als oeverversterkingen voor het castellum.
Woerden 2/6
De ‘Woerden 2/6’ is een vrachtschip van het type Zwammerdam dat tijdens de sanering (1988/1998) van de gasfabriek aan de Oranjestraat is ontdekt. Gelet op de bodemverontreiniging heeft in 1988 geen echte opgraving plaats kunnen vinden. In 1998 is het schip nogmaals waargenomen en heeft saneringsbegeleiding plaatsgevonden.
De achtersteven van de het vrachtschip 'Woerden 2/6' in 1998.
[foto: G. Gazenbeek]
Het schip had een breedte van 3,10 m en een waargenomen lengte van 14 meter. Op basis van de lengte-breedte verhouding van de Zwammerdamschepen heeft de ‘Woerden 2/6’ daarmee een lengte van ongeveer 20 meter gehad. De bodem was vlak en de kimhouten stonden in een rechte hoek. Tegen de kimhouten waren planken gespijkerd zodat de totale boordhoogte ongeveer 1,20 meter heeft bedragen. Alle delen waren met zware spijkers aan elkaar bevestigd. Opvallend is het T-vormige stuk hout dat met behulp van twee ijzeren banden op zijn plaats werd gehouden en vermoedelijk het achtersteven vormde van de ‘Woerden 2/6’.
Woerden 3
De ‘Woerden 3’ is in 1988 gevonden bij de eerste sanering van de gasfabriek aan de Oranjestraat. Het gaat om een boomstamkano met een verhoogd plankenboord en waarin een mastbank was geplaatst.
De boomstamkano 'Woerden 3'. [foto: P.C. Beunder]
De afstand tussen mastgat en voorkant bedroeg 3,50 meter. De totale lengte kan ca. 12 m hebben bedragen. De paarsgewijze L-vormige spanten waren met spijkers tegen de boorden genageld. Het scheepje heeft sterke overeenkomsten met de ‘Zwammerdam 3’. De datering kon niet worden bepaald.
Woerden 4
Van de ‘Woerden 4’ is maar zeer weinig bekend geworden. Het vaartuig is door C.J.C. Reuvens beschreven in 1823 en deze
De Leidse hoogleraar C.J.C. Reuvens, de eerste professor in de archeologie ter wereld. [schilderij: Louis Moritz]
beschrijving gaat terug op een mededeling van een dijkgraaf die de ‘Woerden 4’ op grote diepte heeft gevonden in het jaar 1576 bij het opwerpen van een nieuw verdedigingswerk, het Holle Bolwerk, in het noordoostelijke deel van de Woerdense binnenstad. Het voorste deel van het schip met boeg en ruim is herkend, maar een gedetailleerde omschrijving is niet overgeleverd. In het schip bevonden zich klaarblijkelijk ‘vondsten van hooge oudheid’ die de gedachte deed opkomen dat het uit de Romeinse tijd afkomstig was.
Woerden 5
De ‘Woerden 5’ is een kleine boomstamkano die in de Oranjestraat is aangetroffen bij de sanering van de gasfabriek in 1998. Het vaartuig lag tegen een zware beschoeiing, die mogelijk de onderbouwing van de limesweg is geweest. Alleen de rechterzijkant en een deel van de bodem is bewaard gebleven. In het boord bevonden zich enkele gaten, waaruit kan worden afgeleid dat het schip als visbun heeft gediend. In de nabije omgeving werd een laat 2e eeuwse terra sigillata kom gevonden, gefabriceerd door de Trierse pottenbakker Maiiaaus.
De boomstamkano 'Woerden 5'. [foto: G. Gazenbeek]
Woerden 8
In het ruim van de 'Woerden 7' ontdekten de archeologen in 2003 tussen allerlei spoelhout een los spant. Dit spant verraadde een andere bouwtechniek en maakte geen onderdeel uit van de 'Woerden 7'. Er was dus sprake van resten van een nieuw schip, de 'Woerden 8'.
Spant van de galei 'Woerden 8' [foto: Hazenberg Archeologie Leiden]
Constructie-technisch geldt voor dit type schip dat spanten en scheepshuid niet met elkaar verbonden waren door ijzeren nagels, zoals dat bij vrachtschepen het geval was. In het losse, enigszins gekromde spant waren namelijk de gaten te zien die toebehoren aan een pen-gat-verbinding. Deze bouwtechniek is mediterraan van oorsprong en is in de scheepsbouw terug te vinden bij galeien. Galeien waren snelle oorlogsschepen met een mast en een ram. Deze ranke schepen werden voortgedreven door ongeveer 20 roeiers. Dit type schip was tussen de 15 en 20 meter lang en 3 meter breed. Ze dienden als patrouilleschepen op de Rijn. In Nederland zijn nog nauwelijks resten van Romeinse galeien opgegraven. Eind 19e eeuw is een exemplaar in Vechten ontdekt. In Duitsland echter zijn prachtige vondsten bekend uit Mainz en Oberstimm.
Print dit artikel
© Copyright Hazenberg Archeologie
Caspar Reuvens
Reuvens studeerde in Amsterdam en Leiden klassieke letteren, maar voltooide een studie rechten in Parijs. In 1818 werd hij door koning Willem I benoemd tot buitengewoon hoogleraar in de archeologie aan de Rijksuniversiteit Leiden.
lees meer
Transport en conservering in Mainz
Het meest spectaculaire onderdeel van de 'Woerden 7', de roei-inrichting, zal worden geconserveerd. Gedurende de opgraving zijn de archeologen in contact gekomen met de specialisten van het Römisch Germanisch Zentral Museum in Mainz (midden-Duitsland).
lees meer